Geschreven door Linda van Reen op 14 mei 2020

Heeft leenstelstel daadwerkelijk niets veranderd?

Afgelopen week is er een rapport uitgekomen van het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB doet hierin verslag van hun onderzoek naar de effecten van het leenstelsel op de toegankelijkheid van het onderwijs. Hun conclusie is dat het leenstelsel geen invloed heeft gehad op de toegankelijkheid. Maar klopt dit wel? Hebben ze wel alle facetten meegenomen in hun onderzoek? Wij zetten het uiteen.

Waarom een onderzoek?

Sinds 1 september 2015 is het leenstelsel ingegaan voor alle studenten binnen het hoger onderwijs. Hiervoor ontvingen studenten studiefinanciering als een gift, maar door de invoering van het leenstelsel moeten studenten een rentedragende lening afsluiten wanneer zij studiefinanciering willen. Wel kunnen de studenten het geld lenen tegen een relatief lage rente.

Vanuit de politiek is sinds de invoering van het leenstelsel veel kritiek op deze nieuwe vorm van studiefinanciering. Veel partijen willen weer terug naar het oude stelsel, waarbij de studiefinanciering een gift is. Minister van onderwijs, Ingrid van Engelshoven, wil voordat ze over het leenstelsel een besluit neemt een gedegen onderzoek naar de effecten hiervan. Het CPB is deze week met resultaten van het onderzoek gekomen.

Resultaten van het onderzoek

De conclusie van het CPB is helder: volgens hen heeft het leenstelsel niets veranderd aan de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Havo of vwo scholieren uit verschillende inkomensgroepen zouden aldus het rapport net zo vaak kiezen voor de hogeschool of universiteit als voor de invoering van het leenstelsel. Ook heeft het huidige stelsel geen invloed op de studiekeuze.

Wel wordt er sinds de invoering van het onderzoek meer geleend, blijkt uit het onderzoek. Studenten van de havo raakten hun beurs van €80,- euro per maand kwijt en gingen daarvoor in de plaats €180,- lenen. Bij vwo’ers lag dit bedrag nog hoger: zij raakten per maand €125,- kwijt en gingen €280,- lenen. Het CPB heeft geen verklaring waar dit door komt. Het bureau zegt dat als je eenmaal leent, de drempel om meer te lenen lager komt te liggen. Maar deze theorie wordt in het onderzoek verder niet met feiten onderbouwd. Ook uit eerder onderzoek van het NIBUD blijkt dat studenten steeds hogere schulden hebben.

Effecten leenstelsel op MBO’ers: Het CPB concludeert stellig dat het leenstelsel geen invloed heeft gehad op het hoger onderwijs. Echter, in het onderzoek zijn MBO’ers die (kunnen) doorstromen naar het hoger onderwijs niet meegenomen. De resultaten dienen dus te worden genuanceerd tot hier meer duidelijkheid over is.

Kritiek op het onderzoek

De resultaten van het onderzoek waren nog niet naar buiten gebracht of er was al kritiek op. Zo stelde kamerlid Van der Molen dat het spijtig is dat de doorstroom van MBO’ers naar het HBO en de invloed van het leenstelsel hierop niet is meegenomen in het huidige onderzoek. Voor een goede politieke afweging over het leenstelsel is die doorstroom van het MBO naar het HBO juist van groot belang.

Ook Jurgen van der Hel, voorzitter van Jongerenorganisatie Beroepsonderwijs, onderstreept dit. Volgens hem kiezen MBO’ers met de capaciteit voor het HBO relatief snel voor een baan in plaats van doorleren, omdat de keuze tussen salaris en een schuld snel is gemaakt. Wanneer zij renteloos kunnen lenen, zou dit voor hen wellicht een groot verschil maken. Het is dus zonde dat dit aspect niet is meegenomen in het huidige onderzoek.

Onderzoek lijkt niet afgerond

Het CPB heeft in reactie hierop aangegeven nader onderzoek te willen gaan doen, maar geeft aan dat dit lastig is, omdat MBO’ers moeilijker te volgen zijn dan hoogopgeleide studenten. Waar dit door komt, wordt hierbij niet vermeld.

Het onderzoek en de discussie over het huidige stelsel is voorlopig dus niet afgerond. De Kamer wil ook de huidige corona crisis mee laten wegen in het eventueel afschaffen van het leenstelsel. Zo is men nu bang dat afgestudeerde studenten lastig aan een baan gaan komen, waardoor de kans dat zij de lening kunnen gaan afbetalen in de toekomst kleiner wordt. Wanneer dit het geval is, draait de maatschappij op voor de lening. Iets waar de belastingbetaler zeker in tijden van crisis niet op zit te wachten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *